January 30th, 2008

Reactie op de kritiek op Jatropha uit het rapport Heldergroene biomassa van Stichting Natuur en Milieu

Het rapport Heldergroene Biomassa van de Provinciale Milieufederaties en Stichting Natuur en Milieu geeft een visie op de duurzaamheid van een aantal biobrandstoffen. Er wordt daarin summier aandacht geschonken aan Jatropha curcas L. en het oordeel daarover is vrij negatief. Vanuit FACT willen we benadrukken dat er een groot verschil is tussen grootschalige teelt van Jatropha voor de export en kleinschalige productie voor de lokale energievoorziening in ontwikkelingslanden. FACT Foundation richt zich in haar projecten voornamelijk op het laatste. Voor deze situatie is Jatropha nogmaals langs dezelfde meetlat gelegd als die in het rapport is gebruikt. Jatropha komt hieruit zeer positief naar voren.  In het geval van grootschalige teelt van Jatropha en export naar geïndustrialiseerde landen wordt minder aan de duurzaamheidcriteria voldaan.

Jatropha langs de meetlat

1. Voldoende reductie van broeikasgassen (inclusief indirecte effecten)

Jatropha is geschikt voor teelt in (semi-) aride gebieden. Het kan geteeld worden zonder kunstmest en irrigatie waardoor er nauwelijks CO2 vrijkomt in de productieketen. De geoogste oliehoudende zaden hoeven alleen geperst en gefilterd te worden waar relatief weinig energie voor nodig is. De CO2 balans is onder genoemde omstandigheden gunstig en wanneer de energie uit de perscake via vergisting (biogas) ook wordt benut is de CO2 balans zelfs zeer gunstig.

2. Geen concurrentie met voedselproductie en lokale toepassing

Jatropha legt nauwelijks beslag op land dat voor voedsel gebruikt wordt omdat het gewas vrijwel altijd wordt geteeld op drogere gebieden waar geen voedselproductie plaats vindt. Zoals bijvoorbeeld in Mali en Tanzania. Daarnaast planten boeren vaak in de eerste jaren van de teelt voedselgewassen tussen de Jatropha struiken.  Voedselproductie ligt veelal laag omdat boeren geen middelen hebben om in de landbouw te investeren. Met Jatropha verdienen ze extra wat ze kunnen investeren in de voedselproductie.

3. Behoud van biodiversiteit (inclusief indirecte effecten)

Jatropha groeit in (semi-)aride gebieden. Deze gebieden herbergen geen grote rijkdom aan biodiversiteit zoals bijvoorbeeld tropisch regenwoud. Er is dan ook weinig tot geen afname aan biodiversiteit wanneer Jatropha geplant wordt, zelfs een verrijking als Jatropha er voorheen nog niet groeide.

4. Behoud van milieukwaliteit (bodem, water en lucht) en waterbeschikbaarheid

Jatropha groeit vrijwel altijd zonder irrigatie en heeft dus geen negatieve effecten op de waterhuishouding. Jatropha beschermt de bodem met zijn uitgebreide wortelstelsel dat de grond vasthoudt en behoed voor erosie. Onder de struiken vormt zich een laag organisch materiaal bestaande uit bladeren en takken van Jatropha. Deze laag werkt ook bodembeschermend. Op de luchtkwaliteit is het effect positief omdat Jatropha, zoals alle fototrofe planten, extra zuurstof in de lucht brengt en fijnstof uit de lucht filtert.

5. Bijdrage aan de lokale welvaart

Jatropha zorgt voor een grote bijdrage aan lokale welvaart. Het moet handmatig geoogst worden en levert daarmee veel arbeidsgelegenheid. Wanneer de olie gebruikt wordt voor lokale energievoorziening wordt veel geld bespaart op fossiele brandstoffen uit de (aard)olieproducerende landen. Met het extra geld kunnen allerlei activiteiten plaats vinden waarmee de bevolking toegevoegde waarde creëert.

6. Bijdrage aan het welzijn van werknemers en de lokale bevolking

Jatropha zorgt voor arbeidsgelegenheid en extra banen. Met het geld dat wordt verdiend door te besparen op fossiel en het verkopen van Jatropha olie kunnen veel extra economisch activiteiten gestimuleerd worden. Daarnaast levert het extra geld een bijdrage aan de gezondheidszorg en energievoorziening en maakt het de bevolking minder afhankelijk.

7. Verantwoorde landschappelijke inpassing

Jatropha wordt voor het overgrote deel geteeld op land dat anders ongebruikt is, het is dus prima in te passen in het landschap.

8. Uitsluiting gebruik van genetisch gemodificeerde gewassen

Van Jatropha bestaat in tegenstelling tot vrijwel alle andere in het rapport “Heldergroene biomassa” genoemde gewassen geen genetisch gemodificeerde variant.

9. Ondersteunen en beschermen van cascadering van grondstoffen

Jatropha past uitstekend in het cascade systeem. Eerst wordt de olie uit de zaden geperst, de perscake wordt vervolgens vergist en levert biogas. Het residu dat overblijft bevat nog alle belangrijke nutriënten die weer terug gevoerd kunnen worden op het land, resulterend in een gesloten kringloop.

10. Certificering volgens volg- en traceersysteem

Controle systemen voor Jatropha teelt worden momenteel door een aantal Nederlandse organisaties ontwikkeld.

door: Ywe Jan Franken (FACT Foundation), Eindhoven 25 januari 2008